Het witte graf

Reeds in zeer oude tijden kende men aan het ei een bijzondere kracht toe. Men beschouwde het ei als kiem van nieuw leven en de schenker van levenskracht, een begrijpelijke zienswijze. De primitief denkende mens meende, dat dergelijke krachten overdraagbaar waren. We behoeven hierbij slechts te denken aan andere gebruiken op dit gebied. De oude Germanen hulden zich in berenvellen, omdat zij meenden door in de huid van dit dier te kruipen, ook de moed en kracht van dit dier te verkrijgen. Dergelijke opvattingen vinden we nog bij primitieve volken. Zo meende men ook door het gebruik van eieren de levenskracht over te nehmen. Dus at men eieren om krachtig en gezond te worden.

De Kerstening

De funktie van het ei bleef hier echter niet alleen toe beperkt. Men meende de kracht ook op andere zaken te kunnen overdragen en zo verspreidde men onder andere eieren over de velden om deze vruchtbaar te maken. Daar is al snel het eierzoeken uit ontstaan, eerst clandestien, later georganiseerd. In de heidense gebruiken speelde het ei vooral omstreeks het lentefeest een belangrijke rol, aangezien men met dit feest de komst van het nieuwe leven vierde. Dan at men eieren, werden ze op de akkers gelegd enzovoort. Dergelijke gebruiken leven veelal honderden en honderden jaren. Zij worden overgedragen van geslacht op geslacht en zelfs het christendom heeft geen kans gezien deze heidense gebruiken uit te roeien. Daarom liet men ze in stand, doch gaf er een andere geestelijke inhoud aan.

Middeleeuwen

In de Middeleeuwen beschouwde men het ei als het witte graf, waaruit het leven (Christus) oprijst. Hiermede was het ei gekerstend. Tijdens de Vasten was het verboden eieren te nuttigen en zo beschikte men omstreeks Pasen, dat het lentefeest verving, over een groot aantal eieren. Vanzelfsprekend kregen de mensen dan lust om eieren te eten, na zo'n lange onthouding. Is het te verwonderen, dat juist toen het ei een nieuwe bloeiperiode doormaakte? Een zeer groot deel van de folkloristische gebruiken die wij kennen, dateert uit die tijd. Reeds vroeger kleurde men de eieren. Ze werden door moeder gekookt. Deed men dit in koffie, dan werden ze bruin, in uieschillen geel, in spinazie groen en in lindebloesem rose. Door de gekookte eieren met spekzwoerd te wrijven, verkreeg men een hoge glans.

Het tikken of kippen

Een gebruik onder kinderen dat er tegenwoordig vrijwel helemaal uit is, was het zogenaamde "eiertikken", ook wel "eierkippen" of "lommerkebaan" genoemd. De kinderen speelden dit gewoon op straat en het leek in enkele opzichten oü het huidige knikkeren, maar dan met gekookte eieren. De eigenaar van het ei, dat het langst zonder barst of scheur bleef, had gewonnen en verkreeg de eieren van de andere medespelenden. In sommige plaatsen had men voor dit spel een speciale plaats, zoals de Paasberg te Wageningen, Nunspeet en Lochem; te Ootmarsum op de Paaskamp en in de stad Groningen op een deel van de stadswal, hierna Eierwal genoemd. Het is een heel lang algemeen gebruik geweest en in enkele plaatsen van ons land is dit nog in ere gehouden, dat van palmzondag af de kinderen al zingend en soms uitgerust met een klepperbord langs de huizen trokken om eieren te bedelen. Geen boer of burger van enig bezit weigerde om een of meer eieren te schenken en dikwijls wird hieraan nog een muntstuk toegevoegd. De opgehaalde eieren werden centraal ingeleverd en daar door een volwassene verdeeld. Plaatselijk had men voor het eierbedelen soms een bepaalde dag, zoals Witte Donderdag of de zaterdag voor Pasen. Helaas weet een groot deel van de mensen niets meer van de zinnebeeldige betekenis van het ei en de folkloristische gebruiken er omheen zijn in verval, jammer.